Eminem, Meek Mill, Remy Ma - điểm chung của họ là gì? Đó là những nghệ sĩ hiếm hoi đạt được thành công trên thị trường hip-hop mainstream từ xuất phát điểm là những battle rapper no-beat. Không dễ để Peter Parker giữ ngôi vị học bá ở trường Midtown khi hằng đêm vẫn phải dò la tín hiệu cảnh sát và lên đồ bắt quái; cũng không dễ để lúc thì căng đầu điều chế những tràng punchline có thể đóng hòm đối thủ giữa khán phòng chật kín, lúc lại phải nghe giọng mình cả ngày trong monitor để tìm ra thứ âm thanh cho ai đó gật gù.
Ở thị trường Việt Nam, chúng ta đã may mắn được chứng kiến kha khá những cái tên khét tiếng trên cả hai mặt trận, như Hazel, Linh Thộn, Godthic, XuanPac, Cậu Phát, v.v.; và gần đây nhất, chúng ta đã và đang được chứng kiến một ngôi sao mới thành hình trên bản đồ Việt Rap - không ai khác chính là nhan..
nhan., tên thật là Đỗ Chí Nhân, là một rapper sinh năm 2006 đến từ BLANK. Đến với rap từ khá sớm, nhan. từng khẳng định rằng những bước đầu trên hành trình của mình chịu ảnh hưởng nhiều bởi thần tượng của mình là Chị Cả a.k.a. Kris. Chúng ta có thể thấy sự duyên dáng ấy được thừa hưởng xuyên suốt những bài nhạc của rapper trẻ quê Bắc Giang, với đề tài chủ đạo là rap xxx. Với loạt bài nổi bật như "Maison Margiela", "nhac, xe hoi, c4n s4 va l0n", hay demo gần đây nhất đang vô cùng viral trên nền tảng TikTok là "ABG", nhan. đang dần khẳng định mình không chỉ là một tài năng sớm nở tối tàn, mà đã tìm kiếm được "long mạch" cho riêng mình, hứa hẹn sẽ tiếp tục tạo ra những siêu phẩm đều đặn chiều tai người nghe.
Để nói về những điểm nổi trội, rapper mang danh xưng "Hoàng tử Láng Hạ" sở hữu nhiều hơn vẻ ngoài điển trai để có thể gây ấn tượng với bất cứ ai. Tiếp xúc với battle rap từ sớm, những bài nhạc của nhan. lại không hề thiếu đi sự uyển chuyển, thậm chí còn duy trì được khiếu hài hước, rhymescheme dày đặc, và tính gợi hình vô cùng cao từ những trận no-beat của mình. Nội dung nhạy cảm thì ta đã quen thấy ở nhiều trap thủ, tiêu biểu như những câu chuyện đậm chất đường phố, bụi bặm đến từ nhiều rapper gần đây, nhan. lại tách mình ra khỏi dòng chảy này với lối viết ưu tiên sự sang trọng, luôn khiến người ta phải bĩu môi vì những bars cực kỳ duyên dáng, đầy chủ ý mà không cần gây sốc óc, đại diện cho hình ảnh của một "dân chơi" hiện đại, quý phái.
"Mỗi đêm diễn một ghệ đ*t to như đi vào quán bật công tắc đèn
Anh tao rơi từ trên trời, anh tao là cá ở trong đất liền
Giấu gói lá vào trong xấp tiền, yeah bọn tao bá như Yung Quất Điền
18 tuổi lần đầu đá phò nhưng đẹp zai quá nên không mất tiền"
Đây là một ví dụ về khả năng giữ bộ vần dày nhưng vẫn không hạn chế khả năng truyền tải độ chất chơi một chút nào. Ở câu đầu, nhan. đã so sánh việc dắt gái đến show diễn với việc bật đèn trong quán bar, như một cách để nói rằng cô gái của anh ta có bộ mông đủ khả năng thắp sáng cả chốn ăn chơi. Bar sau là một bar khá thú vị khi dùng hình ảnh "cá ở trong đất liền" để shout out cho người đàn anh thuộc 1337 Battle đó là Fishy, với "rơi từ trên trời" ở đây vừa có thể mang nghĩa một vị thần thánh, vừa nói về sự nổi tiếng đến vô cùng nhanh chóng nhờ vào tài năng lớn lao của rapper này - tựa như thành ngữ "từ trên trời rơi xuống" dùng chỉ những điều, sự vật hoặc may mắn bất ngờ, ngẫu nhiên xuất hiện mà không cần tốn công sức hay dự báo trước. Ngoài ra hình ảnh trong bar này cũng gợi nhắc đến một hiện tượng thiên nhiên thú vị, đó là mưa cá - khi các loài cá nhỏ rơi từ trên trời xuống, thường xảy ra sau những cơn bão hoặc lốc xoáy lớn. Nguyên nhân chính là do vòi rồng hút cá từ các vực nước lên cao, sau đó gió cuốn chúng đi xa và rơi xuống đất khi cường độ bão suy giảm. Tiếp tục với những dòng nhật ký ăn chơi, "giấu gói lá vào trong xấp tiền" có lẽ là một cụm thừa sức gợi để các khán giả tự hiểu về hành động phạm pháp này. Ngoài ra, ta còn có thêm một phần shout out ngắn gọn nữa cho rapper Quất Điền, một người nổi tiếng với khả năng gieo vần dày đặc và ý nghĩa - và chính việc viết 4 bars giữ bộ vần 5 liên tục như này cũng là một cách tinh tế để tribute cho chủ nhân của bản hit "Kinh Điển". Mượt mà là vậy, tất cả lại đều là setup vần cho câu punchline ở cuối mà có lẽ tôi cũng không cần giải thích gì thêm: "18 tuổi lần đầu đá phò nhưng đẹp zai quá nên không mất tiền". Classy flex.
Nếu như bên trên là những bars rap thể hiện khả năng giữ vần vô cùng tự nhiên và lối hành văn tếu táo, duyên dáng, thì dưới đây lại mà một phân đoạn phô diễn tính kỹ thuật và độ sâu sắc trong nội dung vô cùng rõ rệt:
"Những vết rách không thể rịt bông băng
Chinh phục gà mờ bằng giọng văn linh mục nhà thờ không thể giấu màu đen kịt trong tâm
Tôn vinh tình anh em nhưng m* t*ý và cơn đói khiến nó thấy hoặc lầm tưởng đồng loại là thịt xong ăn
Tẩm quất, châm cứu
Không còn mùi thơm phảng phất là mày câm nín
Làm tất cả để giữ được chân bạt nên âm nhạc người anh lại nghe như 1 con đi*m
Đừng cố nữa bọn tao không khiến
Nhớ cho kỹ: real G sẽ cố giấu những vết dao và sẽ đ*o kết giao với thằng đợi cả đời để mà được ăn chém
Nhạt thếch, đeo vàng thật nhưng bạc fake"
Mở đầu đoạn rap là một lời khẳng định về sự tha hóa không thể cứu vãn của một bộ phận rapper chạy theo tiền tài, danh vọng, hoặc vì cái sĩ diện hão của mình về cuộc sống băng đảng giả tưởng mà bóp méo đi giá trị thuần túy của nghệ thuật. nhan. sử dụng hình ảnh "vết rách" để ẩn dụ cho những thiếu sót về nhân cách hay những vết nhơ trong quá khứ của họ. Đây là những tổn thương sâu sắc đến mức mọi nỗ lực xoa dịu hay che đậy bằng những hình thức bề ngoài ("bông băng") đều trở nên vô hiệu. Để rồi từ đó, sự giả tạo bắt đầu lộ diện: "Chinh phục gà mờ bằng giọng văn linh mục nhà thờ không thể giấu màu đen kịt trong tâm". Kẻ bị chỉ trích hiện lên như một kẻ đạo đức giả, vay mượn tiếng nói quyền uy của một "linh mục", dùng lời nhạc của mình như những lời mị dân, lừa dối những người nghe mới tiếp xúc với nhạc rap để vẽ nên một thế giới ảo tưởng, đầy phông bạt. Tuy nhiên, cái vỏ bọc thánh thiện đó hoàn toàn tương phản với sự đen tối, vẩn đục trong bản chất nội tại. Sự phê phán tiếp tục được đẩy lên cao trào khi nói về sự biến chất của tình người trước cám dỗ: "Tôn vinh tình anh em nhưng m* t*ý và cơn đói khiến nó thấy hoặc lầm tưởng đồng loại là thịt xong ăn". Câu rap bóc trần thực tế nghiệt ngã của những kẻ luôn miệng nói về nghĩa khí nhưng lại sống kiếp tầm gửi. Khi đối diện với sự túng quẫn ("cơn đói") hay sự điều khiển của tệ nạn ("m* t*y"), tình anh em chỉ là thứ xa xỉ. Họ sẵn sàng dẫm đạp, thậm chí "ăn thịt" lẫn nhau để tồn tại, biến những lời thề non hẹn biển thành trò hề lố bịch. Khi sự nghiệp dần lụn bại, kẻ đó loay hoay trong tuyệt vọng: "Tẩm quất, châm cứu / Không còn mùi thơm phảng phất là mày câm nín". Những biện pháp cứu vãn sự nghiệp chỉ như việc "tẩm quất, châm cứu" cho một cơ thể đã rệu rã. Chỉ cần thiếu đi hơi thở của tiền bạc hay sự tung hô ("mùi thơm phảng phất"), họ lập tức rơi vào sự câm lặng vì vốn dĩ hắn chẳng có thực lực hay giá trị cốt lõi nào. Sự tha hóa ấy dẫn đến hệ quả tất yếu: "Làm tất cả để giữ được chân bạt nên âm nhạc người anh lại nghe như 1 con điếm". Đây là một lời chỉ trích nặng nề về khái niệm nghệ thuật méo mó trong mắt những con người ấy. Vì quá tham vọng giữ lấy thứ vỏ bọc giả tạo mà họ lỡ xây dựng từ khi bắt đầu sự nghiệp ("chân bạt", như phần giữ lại sự kiên cố cho "phông bạt" theo nghĩa đen), người nghệ sĩ đã biến âm nhạc thành một món hàng rẻ tiền, sẵn sàng mời chào và chiều chuộng thị hiếu thấp kém một cách vô liêm sỉ, đánh mất đi sự thanh cao của cái tôi nghệ thuật. Trước sự giả tạo đó, tác giả tái định nghĩa thế nào là bản lĩnh thực thụ: "Đừng cố nữa bọn tao không khiến / Nhớ cho kỹ: Real G sẽ cố giấu những vết dao và sẽ đ*o kết giao với thằng đợi cả đời để mà được ăn chém". Người đàn ông đích thực là người biết chịu đựng, chủ động giấu đi những nỗi đau và trải nghiệm xương máu thay vì mang nó ra làm "số má" phô trương. Câu rap mỉa mai những kẻ sĩ diện hão - những kẻ khát khao được đóng vai nạn nhân hoặc kẻ giang hồ bụi bặm chỉ để được chú ý. Đoạn rap này cũng refer trực tiếp đến một comment được ghim trên track "BẤT TỬ" đến từ Hazel. Ở câu chốt - "Nhạt thếch, đeo vàng thật nhưng bạc fake" - nhan. khẳng định rằng: dù có dát đầy "vàng thật" lên người để phô trương sự giàu sang, thì cốt cách của kẻ đó vẫn vô vị, nhạt nhòa. "Bạc fake" vừa nói đến thứ trang sức bị làm giả, vừa là sự "bạc bẽo" giả tạo trong nhân cách. Một kẻ sống không có tình nghĩa thì dù giàu có đến đâu cũng chỉ là một sự tồn tại rẻ rúng trong nhân gian.
Qua đoạn rap trên, chúng ta có thể thấy khả năng viết đáng nể của một người trẻ như nhan., với những phép ẩn dụ hiệu quả, những hình ảnh đối lập được đặt ra hợp lý và đầy tương phản, đặc biệt là tư duy phản biện vô cùng sắc sảo và mạnh mẽ. Đây cũng chính là nền tảng để nhan. còn tìm được cả thành công trong sự nghiệp battle no-beat của mình, chứ không chỉ riêng trên nhạc. Tuy nhiên, ở bài viết này, chúng ta sẽ chỉ bao hàm khía cạnh âm nhạc của nhan. thôi; nhưng nếu các bạn cảm thấy ấn tượng với bất kỳ câu rap nào của nhan., dù là trên nhạc hay trên sàn đấu, đừng ngần ngại chia sẻ dưới phần bình luận của The Pen Lab kèm theo suy nghĩ cá nhân của mình nhé!
